هَمِدان، هَمَدان (دربارهٔ این پرونده آوا ) یا به گویش محلی هِمِدان[۸] یکی از کلان‌شهرهای ایران در منطقهٔ غربی و کوهستانی ایران و مرکز شهرستان و استان همدان است. این شهر در دامنهٔ کوه الوند و در بلندای ۱٬۷۴۱ متری از سطح دریا واقع شده‌است و از شهرهای سردسیر ایران به‌شمار می‌آید. همدان قدیمی‌ترین شهر ایران و از کهن‌ترین شهرهای جهان است.[۹] در سال ۱۳۸۵ مجلس شورای اسلامی در مصوبه‌ای همدان را «پایتخت تاریخ و تمدن ایران» اعلام کرد.[۱۰] همدان اولین پایتخت نخستین شاهنشاهی ایران، مادها بوده‌است.[۱۱] با این حال قدیمی‌ترین آثار یافت‌شده از محوطهٔ باستانی هگمتانه و نیز کتیبه‌های گنج‌نامه مربوط به دوران هخامنشیان هستند. همچنین این شهر در روزگار هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان، آل بویه و سلجوقیان نیز یکی از پایتخت‌های کشور بوده‌است.[۱۲][۱۳] هم‌اکنون استان همدان به دلیل داشتن مراکز تاریخی و دیدنی به عنوان پنجمین شهر فرهنگی و توریستی کشور شناخته می‌شود و از نظر علمی نیز با وجود مراکز دانشگاه بوعلی سینا، دانشگاه صنعتی همدان، دانشگاه آزاد اسلامی همدان، دانشگاه پیام نور همدان و مراکز دیگر، به عنوان یکی از قطب‌های دانشگاهی کشور شناخته شده‌است.[۱۴]آرامگاه بوعلی سینا نماد شهر همدان و همچنین یکی از نمادهای پیشینهٔ ایران در فرهنگ جهان و دانش و علم به‌شمار می‌رود.[۱۵]

این شهر از لحاظ جمعیت چهاردهمین شهر پرجمعیت ایران به‌شمار می‌آید و در مرداد سال ۱۳۸۸ به عنوان یکی از کلانشهرهای ایران معرفی شد.[۱۶] در سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۴ خورشیدی مهندس آلمانی کارل فریش طرحی مدرن را برای همدان طراحی کرد که از نوع نقشه‌های شعاعی محسوب می‌شود اما امروزه به دلیل تراکم جمعیت و طرح شعاعی، ترافیک مرکز شهر بسیار زیاد است. به این میدان ۶ خیابان اصلی شهر وصل شده‌اند.[۱۷][۱۸] شهرداری همدان در میدان آرامگاه بوعلی قرار دارد

خستین باری که اسم این شهر برده شد، در حدود ۱۱۰۰ سال پیش از میلاد بود که نام همدان را اَمدانه ذکر شده‌است. این شهر تحت نام‌های دیگری از قبیل هگمتانه، هگمتان، اکباتان، اکباتانا، آمدانه، آنادانا نیز نوشته شده‌است. در کتیبه‌های آشوری نام آن شهر آمدانه آمده، این اسم بایستی مشتق از کلمهٔ ماد باشد چنان‌که آشوریان قوم ماد را آمادای ذکر کرده‌اند. از این رو آمادانه به معنی محل مادها و جایی‌است که مادها زندگی می‌کردند.[۲۰] در دوران مادها به زبان پارسی باستان این شهر هگمتانه یا هگمتانه به معنی «جای تجمع» خوانده می‌شد. اکباتان نیز همان تلفظ هگمتانه به زبان یونانی است.[۲۱]

نام هگمتانه به مرور زمان در دوران ساسانیان به اَهمتان، اَهمدان و سپس به همدان دگرگون شده‌است

پیش از اسلام

همدان به عنوان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران، از پیشینه چند هزار ساله‌ای برخوردار است. پیش از آمدن اقوام آریایی، شهر همدان از زیستگاه‌های اصلی قوم کاسیان به‌شمار می‌آمده‌است.[۲۳] در کتیبه‌های آشوری (هزارهٔ دوم قبل از میلاد) از آنجا به عنوان یکی از ایالات کارکاشی (قوم کاسیان) یاد گردیده و آمده‌است که تیگلات پالسر یکم، شاه آشور این شهر را در ۱۱۰۰ سال پیش از میلاد فتح کرده‌است.[۲۴]

در مورد زمان و چگونگی احداث و نام بنیان‌گذار شهر همدان بین روایت‌های مورخین و جغرافیدانان یونانی و همچنین مابین مورخین اسلامی اختلاف‌نظر وجود دارد. به گفتهٔ هرودوت این شهر را نخستین شاه ماد دیاکو بنیان نهاده‌است.[۲۵]

مهاجرت مادها

 
شاهنشاهی ماد (۵۵۰ پ. م) نخستین شاهنشاهی آریایی تباران در ایران

در حدود اوایل هزارهٔ دوم پیش از میلاد رویدادهایی در آسیای مرکزی پدیدار می‌شود که موجب نقل و انتقال اقوام ایرانی‌تبار که در سرزمین پهناوری در این ناحیه ساکن بودند، می‌گردد. در این هنگام دو قبیلهٔ ایرانی مادی و پارسی که با یکدیگر تفاوت اندکی در گویش داشتند، بسوی سرزمین‌های جنوبی‌تر کوچ کردند. تیرهٔ مادی در نواحی جنوب شرقی دریاچه ارومیه بین همدان و تبریز امروزی جای گرفت و بعدها تا اصفهان نیز پیش رفت.[۲۶]

در زمان مادها مهم‌ترین راه‌های کاروانرو در اکباتانا تلاقی می‌کردند و این شهر قلب ماد قدیم به‌شمار می‌رفت معمولاً معتقدند که هگمتانه به معنی محل تجمع یا بازار یا چیزی نظیر آن است البته احتمال دیگری نیز وجود دارد که جلسات عمومی اتحادیه قبایل در این نقطه برگزار می‌شده‌است. در یکی از جلسات عمومی اتحادیه قبایل، دیاکو به رهبری انتخاب شد. دیاکو هگمتانه را به عنوان پایتخت خود انتخاب کرد. مکان این شهر برای پایتخت شدن کاملاً مناسب بود، زیرا مشرف بر راهی بود که به بابل و آشور می‌رفت.[۲۷] بر اساس نوشته‌های هرودوت مورخ یونانی به دستور دیاکو نخستین پادشاه ماد در اکباتانا استحکامات عظیمی شامل ۷ دژ مشهور به قصر هفت حصار و کاخ‌های شاهی برپا شد.[۲۸] بیشتر پژوهندگان علوم تاریخ و باستان‌شناسی بر این باورند که تپه و بناهای امروزی هگمتانه، در دل شهر همدان، برجای‌ماندهٔ بقایای همین تأسیسات می‌باشند.[۲۹]

از هخامنشیان و اشکانیان

 
گنج‌نامه کتیبه‌های فارسی باستان به خط میخی از داریوش بزرگ و خشایارشا در همدان

کوروش بزرگ در سال ۵۵۰ پیش از میلاد، آستیاگ، آخرین پادشاه ماد را شکست داد و همدان را مقر تابستانی خود قرار داد. بدین ترتیب با تصرف همدان اولین حکومت آریاییان به دست شاخهٔ دیگر آریایی که پارس‌ها بودند، منقرض شد.[۳۰]

بعد از انقراض مادها همدان هر چند مرکزیت نخستین را از دست داد ولی به عنوان یکی از سه پایتخت هخامنشیان مورد توجهٔ خاص بود. وجود کتیبه‌های گنجنامه بقایای ستون‌های سنگی کاخ‌های هخامنشی، جام‌ها و الواح زرین و سیمین به دست آمده از همدان، حاکی اهمیت این منطقه در دورهٔ هخامنشی‌است.[۳۱]

از نظر تاریخی مشخص است که اسکندر مقدونی دو بار از همدان دیدار کرده‌است، نخست در تعقیب داریوش سوم در ۳۳۰ سال پیش از میلاد و برای دومین بار در ۳۲۴ سال پیش از میلاد در راه بازگشت از هند. اسکندر پس از ورود به همدان جشنی به مناسبت پیروزی‌های خود برپا کرد. پلوتارک می‌نویسد، در حین برگزاری این جشن، دوست دوران کودکی اسکندر هفستیون به‌طور ناگهانی درگذشت. پس از این واقعه اسکندر سرزمین‌های اطراف همدان را به باد غارت گرفت، باروهای شهرهای اطراف را ویران ساخت و مردم این سامان را به بهانهٔ پیشکش قربانی برای هفستیون، دوست محبوبش از دم تیغ گذراند.[۳۲] به عقیدهٔ برخی از محققان مکانی به نام مزار اسکندر که قبلاً نزدیک تپه هگمتانه قرار داشت، در اصل مزار هفستیون بوده‌است.[۳۳] در اواخر دوره سلوکی شهر همدان محل تلاقی و برخورد متعدد آنان با قوای اشکانیان بود تا اینکه مهرداد یکم در سال ۱۵۵ پیش از میلاد شهر را تصرف کرد.[۳۴]

 
سکهٔ نقره‌ای مربوط به دورهٔ مهرداد ششم ساخته‌شده در هگمتانه

همدان پایتخت تابستانی شاهان اشکانی نیز بوده‌است. در دامنهٔ تپهٔ مصلی همدان، شیر سنگی بزرگی قرار دارد. ظاهراً در زمان اشکانیان این مجسمه با مجسمهٔ دیگری که نظیر و قرینهٔ آن بوده، در سمت یکی از دروازه‌های شهر نصب بوده‌است. بعدها عرب‌ها آن دروازه را باب‌الاسد خواندند.[۳۵] از دورهٔ اشکانی در همدان گورستان پارتی برجای‌است. همدان یکی از آخرین پایگاه‌های مقاومت اشکانیان در برابر حکومت تازه‌نفس ساسانی بود. از آرتاباز پسر اردوان پنجم آخرین شاه اشکانی، که پس از مرگ پدرش درنبرد با سپاهیان اردشیر بابکان رهبری مبارزات را به مدت ۳ سال تا ۲۳۰ میلادی علیه اردشیر بابکان ادامه داد، سکه‌ای یک درهمی در دست است که محل ضرب آن همدان به سال ۲۲۷ میلادی‌است.[۳۶]

از ساسانیان تا حملهٔ اعراب

اکباتان تا سال ۲۲۶ میلادی به پارتیان وفادار ماند، تا اینکه به همراه آتروپاتن تا به شمال به تسخیر اردشیر اول (۲۲۴–۲۴۱ م) درآمد. در اینجا مدارک متناقضی وجود دارد که آیا اکباتان به عنوان کاخ تابستانی به کار رفته‌است یا نه. بنابر گفتهٔ ابن فقیه، ساختمان‌هایی بین تیسفون، پایتخت ساسانیان، و کوه الوند (و نه فراتر از آن، حتی همدان) ساخته شد. شهر همدان در مدت کوتاهی بعد از جنگ نهاوند در ۲۳ ه‍.ق/۶۴۲ م به دست مسلمین افتاد و مرکز استان شد.[۳۷]

در دوره ساسانی شهر همدان یکی از ضرابخانه‌های این حکومت بوده و سکه‌های متعددی از این دوره در این شهر کشف شده‌است. در کتابچه‌ای به نام شهرستان‌های ایرانشهر که در زمان قباد یکم حدود ۵۰۰ میلادی به زبان پهلوی نگاشته‌شده، بنای همدان به یزدگرد یکم نسبت داده‌شده و این نشاندهندهٔ عملیات عمرانی مهمی‌است که توسط او در همدان صورت گرفته‌است.[۳۸]

پس از اسلام

در حمله اعراب، شهر همدان پس از سقوط نهاوند به دست مسلمانان افتاد و چندان اهمیت و اعتبار داشت که اعراب گشودن آن را پس از فتح نهاوند، بزرگ‌ترین پیروزی خود بر ساسانیان شمردند.[۳۹]

از حکومت خلفای راشدین تا صفویه

بنا بر گفتهٔ طبری همدان برای بار اول به سال ۶۴۲ میلادی (۲۱ هجری)، و در برخی از منابع دیگر، در سال ۶۴۰ میلادی (۱۹ هجری) و به فاصلهٔ کوتاهی پس از فتح نهاوند با صلح توسط سپاه اعراب گشوده شد. پس از تسلط اعراب بر همدان، نخست مردم همدان قبول جزیه نمودند و صلح کردند اما چون چندی گذشت ، حاکم ایرانی شهر همدان که مورخین از وی به عنوان حیش و با لقب خسروشنوم یاد کرده‌اند، سر از اطاعت و انقیاد اعراب باز زد و دستور داد شهر را با حصاره‌ای مستحکم، قابل مقاومت در مقابل اعراب سازند.

در سال ۶۴۴ میلادی (۲۳ هجری)، خلیفهٔ دوم عمر بن خطاب جمعی از سپاهیان را مأمور مقابله با شورش همدان نمود. خسروشنوم نیز از آذربایجان جمعی را به مدد خواست و صفی محکم بیاراست. در ده معروف به راجرود جنگی خونین به مدت سه شبانه روز بین طرفین ادامه داشت تا اینکه خود خسروشنوم به قتل رسید و ایرانیان بدون سردار روی به فرار نهادند و همدان برای بار دوم، شش ماه پس از به خلافت رسیدن خلیفهٔ سوم، عثمان به دست اعراب افتاد. در دوران خلافت عثمان نیز مردم همدان دست به شورش و اغتشاش زدند و عثمان مغیره بن شعبه را مأمور دفع شورش قرار داد.[۴۰] بعد از فتح همدان به دست مسلمانان به‌تدریج بعضی از طوایف عرب در این شهر ساکن شدند و از آن میان بنوسلمه حکومت شهر را به دست گرفت.[۴۱]

از اواسط قرن سوم حکومت شهر به دست سادات علوی افتاد. آنان به عنوان علویان در همدان حکمرانی کردند. بنای ارزشمند گنبد علویان یادگار این دوره‌است.[۴۲]

در سال ۹۳۱ میلادی (۳۱۹ هجری) همدان مورد حملهٔ مردآویج، بنیان‌گذار سلسلهٔ آل زیار قرار گرفت. مردآویج به خاطر آنکه مردم همدان خواهرزادهٔ وی بنام ابوالکرادیس را همراه با عده‌ای از سپاه دیلم به قتل رسانده بودند، این شهر را عرصهٔ غارت و قتل‌عامی عظیم کرد. مردآویج شیر سنگی را از دروازه‌های شهر به خاک افکند، در نتیجه یکی از این دو مجسمهٔ تاریخی بی‌نظیر به کلی خرد شد و دیگری هنوز هم باقی‌است.[۴۳]

در قرن دهم و یازدهم میلادی (از نیمهٔ دوم چهارم هجری تا سال ۴۱۴ هجری قمری) همدان یکی از پایتخت‌های ایران محسوب می‌شد ، زیرا در این دوره شاخه‌ای از خاندان آل بویه در این شهر حکومت می‌کردند. ابوعلی سینا دانشمند مشهور ایرانی مدتی در این شهر وزارت شمس‌الدوله دیلمی را به عهده داشت. آرامگاه این فیلسوف و پزشک نامدار اکنون در شهر همدان قرار گرفته‌است.[۴۴]

در دوران سلجوقیان عراق عجم همدان مرکز سیاسی و پایتخت این دودمان بود و به همین علت چند تن از سلاطین سلجوقی از جمله سلطان مسعود بن محمد بن ملکشاه و سلطان محمد بن محمود در همدان مدفون شدند. در ابتدای این دوران تعداد زیادی مدرسه در این شهر راه‌اندازی شد و دانشمندان و طالبان علم و دانش از جاهای دیگر به سوی همدان روان شدند. البته این دوره کوتاه‌مدت بود و دلیل جنگ‌هایی آتی که بین این سلسله و خلافت عباسی درگرفت، این شهر دچار آسیب‌هایی شد.[۴۵] باباطاهر عریان شاعر نامدار همدان هم‌زمان با پادشاهی نخستین شاه سلجوقی، طغرل بیک می‌زیسته‌است. شرح ملاقات طغرل و باباطاهر در کتاب راوندی آمده‌است.[۴۶]

مغولان در تعقیب سلطان محمد خوارزمشاه بعد از آنکه ری و قم را ویران کردند به سوی همدان حرکت کردند. همدان دو بار توسط مغولان مورد حمله قرار گرفت. بار اول در زمستان سال ۶۱۸ هجری به دلیل وحشتی که مردم داشتند، از مغولان اطاعت کردند و آنان نیز به غارت اموال اکتفا کردند.

حملهٔ دوم مغولان به همدان در بهار سال بعد اتفاق افتاد. این بار همدانی‌ها که بر اثر پرداخت‌های سال قبل چندان ثروتی برایشان باقی نمانده بود، تصمیم به مقاومت گرفتند. تصرف شهر برای مغولان به طول انجامید و در جریان محاصره گروه کثیری از سربازان مغول کشته شدند. سرانجام شهر به دست مغولان افتاد و مردم شهر قتل‌عام شدند. مغولان پس از این قتل‌عام شهر را به آتش کشیدند و آنچه ر.ک. از همدان باقی‌مانده بود، نابود کردند.[۴۷][۴۸]

محققان وجود دو تپه حاصل از گورهای جمعی در میدان وسیع محلهٔ دوگوران همدان را، آثار بازماندهٔ این قتل‌عام می‌دانند. گمان می‌رود بازماندگان از آنجاییکه فرصت دفن کشتگان را نداشتند، همهٔ کشتگان را به صورت دو تپه بر روی هم انباشته و خاک بر آنان پوشاندند.[۴۹]

پس از به خاک و خون کشیدن مردم همدان و تسلط کامل مغولان بر این شهر بایدوخان ششمین ایلخان مغول در سال ۶۹۵ هجری در این شهر تاجگذاری کرد و به سبب اینکه به این شهر و مردم آن علاقه‌مند شده‌بود، با کوشش تمام به ترمیم آن پرداخت و دیگر حکام مغول هم از وی پیروی کردند؛ بدین طریق در عهد ایلخانان در قرون هفتم و هشتم هجری ، این شهر تا حدی رونق و اهمیت سابق را بازیافت.[۵۰] خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی در دوران فرمانروایی ۳ تن از ایلخانان مغول در مقام وزارت بود و این شهر از توجه آن وزیر به‌سازگر و دانشمند برخوردار شد. ابنیهٔ مهمی مانند آرامگاه استر و مردخای، مقبرهٔ سابق باباطاهر، امامزاده اظهر و امامزاده هود و غیره از این دوره برجای مانده‌است. این رونق و آبادانی دیری نپایید و لشکریان تیمور شهر را تصرف و ویران نمودند. پس از آن همدان برای حدود ۳۰۰ سال تقریباً به فراموشی سپرده‌شد.[۵۱]

آرامگاه بابا طاهر در همدان

آرامگاه بابا طاهر عریان مربوط به دوره معاصر است و برفراز تپه ای در شمال غربی شهر همدان در میدان باباطاهر واقع شده است. باباطاهر که حدودا در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم می زیسته، از شعرا و عرفای بزرگ روزگار خویش است. برج آرامگاه باباطاهر بر قاعده ای هشت ضلعی واقع شده که ارتفاع آن از سطح فوقانی تپه ‪20/35متر و از کف خیابان‪ 25/30متر است. ستون های هشت گانه برج، قطعه سنگ مزار، کف و پله های آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده است‬‬

جاذبه های گردشگری همدان

آرامگاه بابا طاهر عریان برفراز تپه ای در شمال غربی شهر همدان در میدان باباطاهر واقع شده است

نما و فرش بنای آرامگاه باباطاهر همدان از سنگ است و در داخل آن کتیبه هایی از کاشی وجود دارد. در فضای داخلی این آرامگاه 24 دو بیتی بر روی 24 قطعه سنگ زیبا حک شده و در قسمت پایین اطراف محوطه داخلی مزار نصب شده است. بابا لقبی بوده که به پیروان وارسته می داده اند و عریان به دلیل بریدن او از تعلقات دنیوی بوده است. او یکی از مشهورترین دو بیتی سرایان ایرانی است که گذشت زمان نتوانسته دو بیتی های شور انگیزش را که با لهجه لری سروده شده است، از یادها بزداید. از بابا طاهر علاوه بر دوبیتی ها، آثار ادبی دیگری نیز به جا مانده است که از آن جمله می توان به دو قطعه، چند غزل، مجموعه کلمات قصار عربی و کتابی به نام «سرانجام» اشاره کرد.

آرامگاه بابا طاهر

 آرامگاه بابا طاهر عریان در همدان

باباطاهر از شعرا و عرفای بزرگ روزگار خویش است

بنای مقبره بابا طاهر در گذشته چندین بار بازسازی شده است. مقبره او در قرن ششم هجری برجی آجری و هشت ضلعی بوده است. در دوران حکومت رضاشاه پهلوی نیز بنای آجری دیگری به جای آن ساخته شده بود. درجریان این بازسازی لوح کاشی فیروزه ای رنگی مربوط به سده هفتم هجری به دست آمد که دارای کتیبه ای به خط کوفی برجسته و آیاتی از قرآن است و هم اکنون در موزه ایران باستان نگهداری می شود. احداث بنای جدید در سال 1344 خورشیدی با همت انجمن آثار ملی و شهرداری وقت همدان و توسط مهندس محسن فروغی انجام شده است. در اطراف بنای جدید فضای سبز وسیعی احداث شده است. این بنای تاریخی طی شمار 1780 در تاریخ 21 فروردین 1376 به ثبت آثار تاریخی و ملی ایران رسیده است.

آرامگاه سعدی ترکیبی از معماری ایرانی و مدرن یکی از آثار به جا مانده از مهندس فروغی است که توانسته توجه بسیاری را به خود جلب کند.

گنج نامه در همدان

سنگ نبشته های گنج نامه نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشای هخامنشی است که بر دل یکی از صخره های کوه الوند در فاصله 5 کیلومتری غرب همدان و در انتهای دره عباس آباد حکاکی شده است. کتیبه ها هر کدام در سه ستون 20 سطری به زبان های پارسی باستان، بابلی و عیلامی قدیم نوشته شده اند. متن پارسی باستان در سمت چپ هر دو لوح جای گرفته است و پهنایی معادل 115 سانتی متر دارد. متن بابلی در وسط هر دو کتیبه نوشته شده و متن عیلامی در ستون سوم قرار دارد.سنگ نبشته های گنج نامه نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشای هخامنشی است.

این کتیبه ها از دیرباز نام های گوناگونی را بر خود گرفته است، از جمله «سنگ نبشته - نبشت خدایان- دادمهان یا دادبهان- تنبابر- کتیبه های الوند- جنگ نامه و گنج نامه» که دو نام «جنگ نامه و گنج نامه» در سده های اخیر بیشتر مصطلح بوده است. در خصوص وجه تسمیه گنج نامه می توان گفت:«گنج نامه در زبان پارسی به معنای حکایت و داستان گنج است و عموم مردم را تصور بر این بوده است که راز گنجی نهان را در این کتیبه ها نگاشته اند و به نظر می رسد واژه جنگ نامه نیز تحت تاثیر ذهنیتی که از جنگ و جنگاوری شاهان گذشته در سر مردم بوده، یا با جایگزینی عامیانه کلمه جنگ بجای گنج بوجود آمده باشد.»

گنج نامه

 گنج نامه استان همدان

با توجه به سوراخ های کنار کتیبه، به نظر می رسد که کتیبه ها روپوشی داشته اند که آن ها را از گزند باد و باران حفظ می کرده است . لوح سمت چپ که کمی بالاتر از کتیبه دیگر در کوه کنده شده است مربوط به داریوش بزرگ هخامنشی است.

طول آن حدود 290 سانتی متر، ارتفاعش 190 سانتی متر و دارای متنی به شرح زیر است:"خدای بزرگ است اهورامزدا، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی را برای مردم آفرید، که داریوش را شاه کرد، شاهی از میان بسیاری، فرمانروایی از میان بسیاری. مَنَم داریوش، شاه بزرگ، شاهِ شاهان، شاهِ سرزمین ها[یی] که نژادهای گوناگون دارند، شاه سرزمین دور و دراز، پسر ویشتاسب هخامنشی."

کتیبه خشایارشا نیز در قسمت پایین همین کتیبه است و به طول 270 سانتی متر و ارتفاع 190 سانتی متر و متن آن عبارت است از:«خدای بزرگ است اهورامزدا، بزرگ ترین خدایان است که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که برای مردم شادی آفرید، که خشایارشا را شاه کرد، یگانه از میان شاهان بسیار، یگانه فرمانروا از میان فرمانروایان بی شمار. من خشایارشاه، شاه بزرگ، شاهِ شاهان، شاهِ کشورهای دارای ملل بسیار، شاه این سرزمین بزرگِ دوردستِ پهناور، پسر داریوش شاه هخامنشی.»

آشنایی با دشت میشان در همدان

همدان پایتخت مادها، یکی از اولین اقوام ایرانی بوده، قومی که مدت ها در این شهر زندگی و پادشاهانش در آن کاخ های زیادی درست کردند. بعدها پادشاهان هخامنشینی این شهر را پایتخت تابستانی خود قرار دادند تا تابستان ها به اینجا بیایند و از آب و هوای خنک این شهر لذت ببرند. حالا اما اثری از آن همه شکوه و قصرهای مجلل نمانده تنها چیزی که در اینجا می بینید دشتی بزرگ است که ویرانه هایی از آن دوران در قست هایی از آن به چشم می خورد. شهر باستانی هگمتانه یکی از اصلی ترین جاذبه های همدان است که نمی شود به همدان رفت و از آن دیدن کرد.

برای دیدن این شهر باستانی به قسمت قدیمی شهر بروید، در این مجموعه موزه های هست که آثار باستانی ای که از دل زمین بیرون آمده در این موزه به نمایش گذاشته شده است. در پشت همین موزه حیاطی وجود دارد که در آن ستون های این شهر را هم می توانید ببینید. در کنار این موزه دو کلیسا هست که بازدید از آن ها می تواند جالب باشد. بعد از آن به سمتی می روید که نمای کلی شهر باستانی هگمتانه را نشان می دهد و با تماشای آن به روزگاری فکر کنید که اینجا پر از قصرها و کاخ های باشکوه بود.

دشت میشان

دشت میشان استان همدان

شیر سنگی استان همدان

شیر سنگی از آثار باستانی و قدیمی ایران است که برای دیدن آن باید به 12 متری سنگ شیر بروید. در آنجا میدانی مربعی شکل را می بینید که تخته سنگی به شکل شیر در وسط آن قرار دارد. البته فکر نکنید که شمایل شیر کاملا بر روی این سنگ معلوم است چون گذر سالیان دراز باعث شده که این سنگ دیگر چندان شبیه شیر نباشد اما همچنان باشکوه و زیباست. اینکه این تندیس در چه زمانی درست شده دقیقا مشخص نیست اما باستان شناسان از روی نحوه کنده کاری هایی که بر روی این سنگ انجام شده و شواهد دیگر آن را برای دوره اشکانیان می دانند. در ابتدا از این مجسمه دو عدد وجود داشت که در کنار دروازه شهر قرار داشتند اما بعدها، یکی از آن ها از بین رفت و دیگری شکسته شد تا اینکه در سال 1328 این مجسمه تعمیر شد و در این میدان قرار گرفت.

شیر سنگی

شیر سنگی از آثار باستانی ایران

آرامگاه ابوعلی سینا در همدان

آرامگاه ابو علی سینا در شهر همدان و در میدانی به همین نام قرار دارد. در حقیقت این مکان گردشگری برای اقشار مختلف نظیر فلاسفه و پزشکان بسیار ارزشمند است.. این میدان بیضوی شکل و دارای درختان چنار کهنسال و آب نماهایی الهام گرفته از باغ های ایرانی است. بنای آرامگاه ابوعلی سینا از روی طرح و نقشه ی قدیمی ترین بنای تاریخ دار اسلامی یعنی برج قابوس بن وشمگیر واقع در گنبد کابووس ، ساخته شده است. در قسمت جنوبی آرامگاه یک موزهقرار گرفته است که محل نگهداری سکه ، سفال و اشیای کشف شده مربوط به دوران قبل از میلاد مسیح است . در بخش شمالی آرامگاه از کتاب ها و نسخه های خطی آثار ابوعلی سینا نگهداری می شود.

آرامگاه ابوعلی سینا

آرامگاه ابوعلی سینا در همدان

تپه هگمتانه در همدان

هگمتانه شهری کهن که در زمان حکومت مادها ، پایتخت ایران بوده است. این شهر به همراه آتن و رم در ایتالیا از معدود شهرهای باستانی جهان است که همچنان زنده مانده است. این شهر مطابق با اسناد تاریخی ساخته ی دیاکو است و طبق گفته ی هردوت دارای هفت دیوار بوده است که هر کدام از دیوارها به رنگ یکی از سیاره ها بوده اند. طبق کاووش های باستان شناسی محل کاخ های باشکوه ، تپه ی هگمتانه بوده است. در این شهر شبکه ی منظم و پیشرفته ی آب رسانی وجود داشته است.

تپه هگمتانه

تپه هگمتانه در استان همدان

گنبد علویان در همدان

این بنا نمونه ای بی نظیر از معماری دوره ی اسلامی است. در چهار باغ علویان در نزدیکی میدان امامزاده عبدا.. در شهر همدان قرار گرفته است. این گنبد از سمت شمال در خیابانی که میدان عین القضات را به میدان امامزاده عبدا.. متصل می کند قرار گرفته است. گنبد علویان یکی از شاهکارهای معماری و گچ بری بعد از اسلام در همدان است.

گنبد علویان

گنبد علویان 

امامزاده حسین در همدان

در ابتدای شهر همدان و در ابتدای خیابان شهدا قرار دارد. یکی از آثار ممتاز معماری شهر همدان است که گنبد آجری زیبایی دارد. امامزاده حسین ، از نوادگان امام حسن مجتبی یا امام حسن عسکری است. مطابق با شواهد موجود بنای این امامزاده حداقل مربوط به دوران صفویه است. البته در طول زمان در این بنا تغییراتی ایجاد شده است.

امامزاده حسین

امامزاده حسین در آثار ممتاز معماری همدان

سراب گیان همدان

اگر از همدان یک ساعت و نیم به سمت نهاوند برانید در 20 کیلومتری نهاوند یکی از قشنگترین سراب ها قرار گرفته. سراب گیان که جزو آثار طبیعی ثبت شده ملی است یکی از پرآب ترین سراب هاست. آب سراب گیان که در زبان کردی به معنی جان است، از چشمه ای از دل کوه بیرون می آید، آبشار قشنگی نیز دارد که آبش بسیار خنک است. از حسن های این منطقه علاوه بر هوای مطلبوش که روح را تازه می کند، درخت های چنار کهنسالش است. به علاوه که جاده ای نیز که به سمت سراب می رود جاده سرسبزی است و آدم را یاد شمال می اندازد.

سراب گیان

سراب گیان

گنجنامه همدان

در سفر به همدان دیدن گنجنامه را نیز نباید از دست داد. گنجنامه سنگ نوشته هایی بر روی کوه الوند است که از دوره داریوش و خشایار شاه به جا مانده و از آن رو که مردم تصور میکردند راز گنجی نهان را در این کتیبه ها نوشته اند به آن گنجنامه می گویند. رفتن به این مطقه تنها به دیدن این سنگ نوشته ها ختم نمی شود. مجموعه تفریحی، توریستی و ورزشی و تله کابین گنجنامه همدان در میدان گنجنامه و در مجاورت کتیبه های قدیمی و آبشار گنجنامه واقع شده. ورزش های هیجان انگیزی مثل سکوی پرش بانجی جامپینگ، کابل پرواز تیرول، دیواره سنگ نوردی، پیست تریال، تعادل هوایی (رنجر)، سالن بولینگ، پیست اسکی، پیست سورتمه سواری، تله کابین، کافی شاپ و رستوران های متنوع، شهربازی سرپوشیده و باغ گیاهان این مجموعه را کامل می کند.

گنجنامه

 گنجنامه در استان همدان

کبودرآهنگ از شهرهای همدان

کبودرآهنگ یکی از وسیع ترین شهرهای استان همدان است. نام این شهر برگرفته از دو واژه کبود به معنای رنگ آبی و راهنگ به معنای رودخانه است. این شهر در زمان رضاشاه کبوترآهنگ نام داشت و دلیل نام گذاری آن به خاطر وجود چشمه ها و کبوتر های اطراف آن بوده است.

دین مردم این شهر اسلام و پیرو مذهب شیعه هستند و زبان اکثریت مردم آذری و عده ای به زبان فارسی و کردی نیز سخن می گویند. در این جا به معرفی چند مورد از جاذبه های گردشگری کبودرآهنگ می پردازیم:

غار علیصدر استان همدان

در روستای علیصدر از توابع شهرستان کبودرآهنگ و 75 کیلومتری شمال غربی شهر همدان یکی از زیباترین غارهای طبیعی جهان و نمونه کم نظیری از غارهای آبی قابل قایقرانی به نام غار علیصدر وجود دارد. این غار به طول جغرافیایی 48 درجه و 18 دقیقه دارای ارتفاع 1900متر از سطح دریا می باشد. این غار زیبا و وسوسه انگیز در نتیجه ترکیب آب حاصل از بارش باران با گاز دی اکسید کربن موجود در هوا تشکیل اسید کربنیک ضعیف را کرده است و آن در زمین های آهکی نفوذ پیدا کرده و واکنش شیمیایی انجام شده است، در نتیجه ترکیبی ناپایدار به نام بی کربنات کلسیم به وجود آمده است. این ماده در آب محلول است و در درون لایه های آهکی ضخیم فضاهای خالی ریزی ایجاد کرده این فضاهای خالی میلیون ها سال گسترش پیدا کرده و به مرور به هم پیوسته اند تا این غار بسیار وسیع در دل زمین ایجاد شده است. آب غار در قسمت های مختلف آن از صفر تا 14 متر در نوسان است.

غار علیصدر

 غار علیصدر در همدان

پل کوریجان همدان

پل کوریجان در روستای کوریجان از توابع مرکزی کبودرآهنگ در 22 کیلومتری شمال همدان واقع است. این پل بر روی رود قره چای احداث شده است و از بناهای ساخته شده در دوره صفویه میباشد که در دوره قاجاره و چند سال اخیر مرمت شده است. این پل دارای 5 دهانه بزرگ 4 دهانه کوچک است که به قوس های جناغی مزین است.

پارک لاله در استان همدان

پارک لاله در ضلع غربی شهرستان کبودرآهنگ در استان همدان واقع است. این پارک در پارک کبودرآهنگ قرار دارد و به قسمت استخر این پارک اشاره دارد. فضای سبز بسیار زیبا پارک و همچنین حوض دایره ای باصفای این پارک، چشم انداز بی نظیری به این پارک بخشیده است. گردشگرانی که به شهرستان کبودراهنگ سفر می کنند، می توانند عکس های زیبایی را در این پارک داشته باشند.

پارک لاله و تصاویر همدان

پارک لاله استان همدان

آرامگاه حیقوق نبی در همدان

یکی از جاذبه های استان همدان که در شهر زیبای تویسرکان قرار گرفته است، آرامگاه «حیقوق نبی» می باشد. آرامگاه حیقوق نبی که یکی از قدیمی ترین آرامگاه های ایران به شمار می رود، دارای داستان جالبی ست.

حیقوق به معنای «در آغوش گرفته شده» می باشد و نهادن این نام بر این پیامبر خدا بی سبب نبوده است، زیرا ایشان در هنگام خردسالی مرگ را در آغوش می گیرند اما به اذن پروردگار دوباره به زندگی باز می گردند.

برج قربان همدان

برج قربان یکی از آثار تاریخی قرون هفتم یا هشتم هجری است که در محل زندهای شهر همدان بین چهار باغ شهید مدنی و خیابان طالقانی جنب دبیرستان ابن سینا واقع است این بنا مدفن شیخ السلام حسن بن عطار حافظ ابو العلاء همدانی و جمعی از امرای سلجوقی است. عثکل جد اعلای او عرب تبار بوده ولی او و پدرانش همدانی بوده اند.

برج قربان

برج قربان از آثار تاریخی همدان 

مسجد جامع همدان

در کتاب هگمتانه آمده که این مسجد نیز به سبک مساجد دورۀ فتحعلی شاه قاجار در تهران، قزوین، و چند شهر دیگر ساخته شده است و امکان دارد شروع ساخت این بنا در زمان فتحعلی شاه و یا آغاز سلطنت محمدشاه قاجار بوده باشد.از حسین بن محمدتقی، مشهور به عندلیب، نقل شده که مسجد بنای قدیم تری داشته و بعد ها تعدادی از شبستان های آن تجدید بنا شده است.

آرامگاه اِستِر همدان

آرامگاه یا بُقعه اِستِر و مردخای جزء مهم ترین زیارتگاه های یهودیان ایران و جهان است. وجود این زیارتگاه، عامل مهمی در شکل گیری و تداوم حضور جامعه یهودی در همدان بوده است. در بالای دیوار مقبره، کتیبه ای به زبان عبری و به صورت برجسته گچ بری شده است. خطوط عبری روی صندوق استر، و گچ بری های برجسته، متعلق به سده های هشتم و نهم هجری است.

آرامگاه اِستِر

آرامگاه استر در همدان

بازار سنتی همدان

این بازار تاریخی در محدوده ی خیابان های باباطاهر ،اکباتان و شهدا قرار دارد و عمده ی بناهای آن مربوط به دوره ی قاجاریه است. بازار سنتی همدان مسقف است در بخش هایی از آن پوشش گنبدی شکل وجود دارد. به دلیل وجود اصناف مختلف در این بازار ، دارای معماری ویژه ای است.

حمام قلعه همدان

یک حمام سنتی در همدان است که در یکی از محله های قدیمی و اصیل همدان به نام محله ی قاشق تراشان یا محله قلعه قرار در خیابان شریعتی قرار دارد. حمام قلعه مربوط به دوره ی قاجار است و مساختی برابر با 1500 متر مربع دارد.

حمام قلعه

 حمام قلعه در استان همدان

موزه تاریخ طبیعی همدان

موزه ی تاریخ طبیعی همدان در انتهای خیابان چهار باغ همدان قرار گرفته است. این موزه که در داخل دانشکده ی کشاورزی قرار دارد مجموعه ای کم نظیر از انواع گونه های حیوانی ، گیاهی و طبیعی مربوط به اقلیم ایران و جهان را بوجود آورده است. همچنین در این موزه نمونه های زنده ، سنگواره و تاکسی درمی شده از گونه های مختلف جانداران نگهداری می شود.

هتل امیران همدان شعبه یک و دو

این هتل جزو خوب هاست و دیزاین داخلی و خارجی خیلی خوبی دارد که در دو شعبه فعالیت میکند البته شعبه یک موقعیت مکانی بهتری دارد اما شعبه دو دیزاین خارجی زیباتری دارد

هتل امیران همدان هتلی تازه ساز در همدان

هر دو در حد خوب و عالی طراحی شده اند اما ویو در شعبه دو بهتر است. در ابتدای تاسیس این هتل ها در همدان استقبال خوبی از دیزاین و نمای آن شد و بر سر زبانها افتاد! این هتل های تازه تاسیس میتوانند پرسنل بهتری هم داشته باشند اما در امکانات چیزی کم و کسر ندارند تقریبا کامل هستند

هتل پارسیان آزادی همدان

این هتل در بهترین منطقه از نظر خوش آب و هوایی و ویو مناسب واقع شده که جزو هتل های با پرستیژ و خوب همدان هست و میتوانید در این هتل اقامت داشته و از سفر خود به خوبی لذت ببرید.

هتل پارسیان در همدان از جمله هتل های عالی همدان میباشد

یک زمانی در همدان شایعه شده بود این هتل متعلق به یکی از سیاستمداران که اکنون مرحوم شده هست البته در آن زمان همه چیز را شایعه میکردند که جزو اموال ایشان هست! هتل پارسیان در همدان قدمت
آن بالاست و خدمات مناسبی را هم ارائه میکن


هتل بوعلی همدان

هتل بوعلی قطعا قدیمی ترین هتل در همدان هست و بنای سنگی با نمای بسیار زیبا و سنتی هست و دارای حیاط خوب و دلپسند میباشد

هتل بوعلی همدان جزو هتل های قدیمی و لوکس همدان

هتل بوعلی قطعا یک میراث فرهنگی هست و میتوان از آن بعدها به عنوان حتی یک جاذبه گردشگری استفاده کرد که هرچند اجازه بازسازی کامل به آن را ندادند اما دیزاین و فضای داخلی بسیار شیک و تمیز هست و اصلا قدیمی نیست و فکر نکنید که به هیچ وجه پوسیده باشد

هتل پارسیان آزادی

هتل پارسیان آزادی همدان

هتل چهارستاره پارسیان آزادی در یکی از خوش آب و هواترین مناطق همدان در منطقه باغشهر واقع شده است. این هتل به دلیل قرارگیری در دامنه کوه الوند از چشم‌انداز زیبایی از این کوه زیبا در برخی از اتاق‌هایش برخوردار است.

هتل پارسیان آزادی همدان

برخی دیگر از اتاق‌های هتل نیز دارای نمای فوق‌العاده‌ای از بلوار ارم همدان که یکی از معروف‌ترین نقاط شهر است، دارند. پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری در اطراف این هتل بسیار دلچسب است. همچنین هتل دسترسی آسانی به نقاط دیدنی و تاریخی همدان مانند تپه هگمتانه، گنجنامه، مجتمع تفریحی رنگین‌کمان و تفرجگاه عباس‌آباد دارد.

هتل پارسیان آزادی

امکانات هتل: دو رستوران فصلی و دائمی با منوهای متنوع ایرانی و فرنگی، سالن کنفرانس، نمازخانه، آسانسور، سالن همایش، خودپرداز، تاکسی سرویس، صندوق امانات، خشکشویی، سالن اجتماعات، روم سرویس، کافی‌شاپ، اینترنت


هتل گنجنامه

هتل گنجنامه

گنجنامه دهکده‌ای توریستی است که از تله‌کابین، سورتمه، بانجی جامپینگ، سنگ‌نوردی، سالن بولینگ، کتیبه‌های بوستانی و سنگ نبشته‌ها تشکیل شده است.

هتل گنجنامه

حال تصور کنید که در کنار این مجموعه کامل هتلی به دور از شلوغی و هرج و مرج قرار داشته باشد. هتل گنجنامه هتلی چهار ستاره و شیک در این مجموعه شگفت‌انگیز است که در هر چهار فصل سال پذیرای مسافران زیادی از نقاط مختلف کشور و دنیا است.

هتل گنجنامه

اگر به دنبال تفریحات مهیج و ورزش هستید، این هتل بهترین انتخاب برای شما است.

هتل گنجنامه

امکانات هتل: مسیر پیاده‌روی، نمازخانه، لابی، سیستم اعلام حریق، صندوق امانات، اینترنت

آدرس: همدان، مجموعه تفریحی تله‌‌کابین گنجنامه