آثار و ابنیه تاریخی فرهنگی درون شهری

حرم مطهر حضرت رضا(ع)

بدون تردید حرم مطهر رضوی به عنوان یکی از شش مجموعه معماری – آرامگاهی ایران، با ارزش جهانی، نظیر یک دایره‌‌المعارف هنر اسلامی تجربیات اساتید معماری سبک‌های مختلف ساختمانی را در بر دارد که در حقیقت در هر دوره تاریخی به رغم تحولات سیاسی، ‌تغییرات و تکامل بنیادی و فضايی در کالبد آن به وجود آمده است.

 

پس از آن که پیکر مطهر حضرت رضا(ع) در کاخ حمید بن قحطبه طائی در اراضی سناباد به خاک سپرده شد، این مکان مورد توجه مسلمین قرار گرفت. آنچه امروزه این جایگاه معنوی را مزین نموده، فضاهای معماری، رواق‌ها، صحن‌‌های متبرکه و تاسیسات عام‌المنفعه علمی‌ـ‌ فرهنگی است که از دوران سامانیان تا عصر حاضر در آن ایجاد شده و به شکوهش افزوده است. در این میان جغرافیانویسان و مورخان بسیاری از قرون مختلف اسلامی ابنیه آن را ستوده‌اند.

حرم مطهر امام هشتم(ع) به لحاظ معماری و تزيینات یکی از جامع‌ترین و باشکوه‌ترین ابنیه جهان اسلام به شمار می‌رود که علاوه بر وجهه معنوی آراسته به بیشترین شیوه‌‌های هنری، از جمله انواع کاشیکاری، گچبری، اقلام سته خط در خوشنویسی، آيینه‌‌‌کاری، معرق چوب، منبت، حجاری، خاتم و... است که سلسله‌‌وار فضاها، طرح‌ها و رنگ‌ها را به نقطه کانونی آن یعنی بقعه مطهر یا مضجع شریف آن امام همام پیوند می‌‌دهد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز با احداث و الحاق فضاهای فرهنگی – مذهبی و رفاهی به این مجموعه، آستان متبرکه و بارگاه مطهر رضوی توسعه و گسترش چشمگیری داشته است.

 

گنبد طلا و گلدسته‌ها

مشخص‌ترین نماد و نشانه مضجع شریف رضوی گنبدی زراندود است که از دور دست‌ها قابل رویت بوده و آرزوی زیارت آستان منورش را در یادها زنده می‌کند. گفته شده است که نخستین گنبد به دستور سلطان سنجر سلجوقی و به اهتمام وزیرش "شرف الدین قمی" بر فراز مضجع حضرت بنیان گردید. در عهد صفویه ابتدا شاه طهماسب (930 تا 984ق) گنبد را مطلا کرد و سپس شاه عباس اول (996 تا 1038ق) ساقه گنبد را با خشت‌های طلا پوشاند. از دیگر عناصر معماری حرم مطهر حضرت رضا(ع) مجموعه مناره‌ها و یا گلدسته‌های آن است. نحوه محاسبه معماری گنبد طلا و دو گلدسته قدیمی به لحاظ تقارن دید، به ویژه از خیابان‌های اصلی به سوی حرم مطهر به نحوی است که از هر سو گنبد طلا بین دو مناره مزبور دیده می‌شود.

 

نقاره‌خانه‌‌

از جمله اماکن مهم و تاریخی حرم مطهر نقاره‌خانه است که اکنون بر روی ایوان شرقی صحن انقلاب قرار دارد.

بنابر شواهد تاریخی نقاره‌زنی در آستان مقدس رضوی از دوره غزنویان مرسوم گردیده و در قرون پس از آن ادامه یافته است. بنا به رسم قدیم در طول سال به استثناي محرم و صفر، در هر شبانه روز دو نوبت دقایقی قبل از طلوع و غروب آفتاب و ولادت ائمه اطهار(ع) به استثناي شهادت‌ها، نقاره با طنین خاصی نواخته می‌‌شود.

 

سقاخانه اسماعیل طلايی

این بنای زرین در میان صحن انقلاب قرار دارد. بنا بر متون قدیم، بین سال‌های 1144 تا 1145ق به دستور نادرشاه افشار سنگابی را یکپارچه از سنگ مرمر با ظرفیت سه کر، از هرات به مشهد آوردند و شخصی به نام استاد اسماعیل طلاکار بر فراز سنگاب پوششی هشت ضلعی و سقفی گنبدی شکل بنا نهاد و آن را طلا کاری کرد. سقف گنبدی شکل سقاخانه بر روی پایه‌هایی از سنگ مرمر کنده‌کاری شده و کاشی قرار دارد و سطح آن از بالای کاشی پایه‌ها با خشت‌های مطلا و پیرامون آن با اسماء الله تزيین شده است.

 

بقعه شیخ طبرسی:

ابوعلی فضل بن حسن بن فضل طبرسی، معروف به شیخ طبرسی (467 تا 548ق) از نامدارترین فقهای شیعه در سده پنجم و ششم هجری است که در فقه، حدیث، تفسیر، ادب، لغت و ریاضیات یگانه عصر خود بود. وی در حوزه علمیه مشهد نزد عالمان نامور به فراگیری علوم پرداخت و مدت 25 سال نیز در بیهق به تعلیم و تصنیف مشغول گشت که در این مدت کتب ارزشمندی از جمله تفسیر مجمع‌البیان را تالیف نمود. نوشته‌اند شیخ طبرسی در شورش غزان به شهادت رسید و پیکرش را در گورستان قتلگاه مشهد به خاک سپردند. بنای مقبره این عالم بزرگ در کنار بست طبرسی واقع است.

 

مسجد جامع گوهرشاد

واقع در مجموعه معماری حرم مطهر حضرت رضا(ع) که در زمره مشهورترین و عظیم‌ترین مسجد چهار ایوانی ایران در سال 821ه.ق به امر « گوهرشاد آغا» همسر شاهرخ تیموری بنا گردید. وسعت این مکان 9309 مترمربع و مشتمل بر چهار ایوان، یک گنبد و گنبدخانه، هفت شبستان، چندین در ورودی و یک صحن است. علاوه بر وجود گنبدی بزرگ بر فراز ایوان قبله (مقصوره)، در طرفین آن دو مناره‌ی زیبا به ارتفاع تقریبی 40 متر قرار دارد. کتیبه ایوان توسط هنرمند دوره تیموری و فرزند گوهرشاد و شاهرخ، یعنی «بایسنقر میرزا»، از بهترین ثلث‌نویسان آن عصر خوشنویسی شده، که حاشیه دور ایوان را آراسته است. از دیگر نفایس این مسجد جامع منبری با تزيینات منبت کاری از چوب گردو و گلابی است که در ساخت آن هیچ‌گونه میخ و یا فلز به کار گرفته نشده و به نام «منبر صاحب الزمان(ع)» مشهور می‌باشد. این بنای باشکوه توسط معمار معروف ایرانی دوره تیموری «قوام‌الدین شیرازی» بنیان گردیده است.

و...

 

آثار و ابنیه تاریخی برون شهری

سنگ نگاره «سنگ شتر»

یافته‌های باستان‌شناسی حاکی از آن است که دشت توس در دوران پیش از تاریخ از نظر وضعیت اقلیمی و شرایط زیست محیطی با زمان حال تفاوت بسیاری داشته است. سنگ نگاره موسوم به «سنگ شتر» از جمله این کشفیات است که در فاصله‌ی حدود 800 متری از جاده مشهد – شاندیز در نزدیکی روستای دهنو واقع می‌باشد. این نقش‌ها بر روی یک صخره بزرگ و تعدادی قطعه سنگ کوچکتر پیرامون آن ایجاد شده که حدود 94 نقش بر روی آنها شناسایی شده است. نقش‌های مورد اشاره، شامل شیر، بز کوهی، گاو میش کوهان‌دار، آهو، ‌علامت‌ها و تصاویر انسان شکارگر با تیر و کمان بوده و به احتمال فراوان متعلق به دوران نوسنگی است.

چهار تاقی بازه هور

بنای سنگی موسوم به «بازه هور» در فاصله‌ی تقریبی 78 کیلومتری جنوب مشهد، در ابتدای تنگه‌ای به همین نام، در مجاورت روستای رباط سفید بر کناره راه قدیم مشهد به تربت حیدریه واقع است. بنابر شواهد چهارتاقی مزبور بازمانده از یک مجموعه معماری متعلق به دوران ساسانیان و مشتمل بر سردر ورودی و یک گنبد مرتفع است که در گذشته به عناصر معماری دیگری در ضلع شرقی متصل بوده و کالبد بنا نسبت به چهار جهت اصلی با چهارده درجه انحراف شرقی بنیان شده است. نام بازه هور اشاره‌ای مستقیم و دقیق به معنای خورشید و فاصله میان دو بریدگی (بازه) دارد که آن را می‌توان روزنه‌ی خورشید نامید، به اعتقاد برخی پژوهشگران این بنا در زمره چهار تاقی‌های گاهشماری و محاسبه نجومی در معماری ایران باستان است. برخی فروریختگی‌ها در دیوارها و پایه‌ها، بازسازی گردیده است.

مجموعه فرهنگی تاریخی توس

ولایت توس که از تاریخی کهن در قبل و بعد از اسلام برخوردار بوده، گستره‌ای با وسعت بیش از شانزده هزار کیلومترمربع را در برگرفته و چهار شهر تابران، رادکان، نوغان و تروغبذ (طرقبه کنونی) در این پهنه وجود داشته است. اما امروزه توس تنها به محدوده شهر تابران اطلاق می‌گردد. بنابر شواهد تاریخی تابران در سده‌های چهارم، پنجم و ششم هجری مرکز ولایت توس و شهری آباد و پر اهمیت بوده است، تا این که حملات مغول‌ها و میرانشاه پسر تیمور آن را ویران کرد. پس از آن شیبک‌خان ازبک که حملاتش به خراسان در سال‌های 913 تا 915ق صورت گرفت درصدد عمران و آبادانی مجدد این شهر برآمد که ناکام ماند. شهر توس در 24 کیلومتری شمال‌غربی مشهد واقع است و بقایای حصار و باروی شهر، کهن‌دژ، بنای هارونیه، بقایای مسجد جامع تابران، آرامگاه فردوسی و روستاهای توس و اسلامیه را در بر می‌گیرد.

بقایای حصار و باروی شهر تابران

به استناد یافته‌های باستان‌شناسی عصر طلايی فرهنگ و مدنیت تابران در سده‌های چهارم تا هفتم هجری بوده و از نظر وسعت در دوران ایلخانان مغول بیشترین گستره را داشته است. این شهر از نظر معماری و شهرسازی از نوع مدور و یکی از معدود نمونه‌های برجای مانده از شهرهای تاریخی است. الگویی از شهرسازی که مشتمل بر کهن‌دژ ارگ و بخش‌های دیگر بوده است. باروی نیمه ویران تابران به طول 7 کیلومتر بقایای این شهر را در بر گرفته که ارتفاع اولیه آن 9 متر بوده و بر اساس متون 106 نیم برج و حداقل چهار دروازه به نام‌های رزان، رودبار، مرو و نیشابور داشته است.

بنای هارونیه

بنایی که امروزه به هارونیه مشهور است در فاصله‌ی حدود 800 متری آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی و 24 کیلومتری مشهد واقع شده است. هارونیه نام جدیدی است که به این مکان داده شده و شاید سابقه‌ی مکتوب آن حتی به یکصد سال پیش هم نرسد، لذا هیچ ارتباطی به هارون‌الرشید عباسی (170تا193ق) ندارد. این بنا به لحاظ کارکرد خانقاه یا آرامگاهی است که در سده هشتم هجری بر روی بقایای ابنیه کهن شهر تابران ساخته شده و در دوره تیموری سه فضای انتهایی به آن افزوده شده است. هارونیه دارای آراستگی‌های بسیار زیبای گچبری بوده و نمادی از وجود شخصیت‌های عرفانی و فعالیت‌های آنان در توس است. سنگ گرانیتی سیاه رنگ در ضلع جنوبی بنا یادبودی از امام محمد غزالی توسی از عرفای سده پنجم و ششم هجری است. در شمال‌غربی بنا نیز مقبره زنده یاد حسین خدیو جم (1306 تا 1368ش) از غزالی شناسان معاصر قرار دارد.

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی

به استناد متون و منابع، فردوسی که در سال 329ق در روستای پاژ متولد شده بود، به سال 411 و یا 416ق در توس درگذشت و در باغ شخصی خود که در داخل باروی توس و جوار دروازه رزان قرار داشت روی در نقاب خاک کشید. به درستی معلوم نیست در چه دوره‌ای اولین بنا برروی مدفن وی ساخته شد. نظامی عروضی در سال 510‌ق قبرش را زیارت کرده است. اما جستجوی واقعی برای یافتن محل دقیق آرامگاه حکیم در زمان ناصرالدین شاه قاجار به امر آصف الدوله والی خراسان صورت گرفت و بنایی آجری بر روی آن برپا شد. در سال 1305ش فرهیختگان مصمم شدند بنایی بر فراز مقبره‌اش برپا کنند. در سال 1309‌ش حاج محمد علی قائم مقام رضوی برای ساخت آرامگاه 25250 مترمربع از املاک خود را هدیه نمود. ساختمان آرامگاه در سال 1313‌ش به اتمام رسید اما بعدها نشست کرد. بدین سبب از سال 1343‌ش تخریب بنای قبلی و بازسازی بنای فعلی با وسعت 945 مترمربع و ملهم از شیوه معماری هخامنشی و اشکانی آغاز گردید و در سال1347به اتمام رسید. مقارن با آن سید عیسی و سید موسی قائم مقام نیز بخشی دیگر از زمین‌های خود را به مساحت 25375 مترمربع برای توسعه باغ آرامگاه اهداء نمودند. طبقه تحتانی بنا دارای دیوارنگاره‌هایی از فریدون صدیقی با مضمون هفت خان رستم می‌باشد که به شکوه این مکان افزوده است.

کتیبه تاریخی خان تاشی

این کتیبه در حدود 55 کیلومتری شمال‌غرب شهر مشهد در امتداد جاده کلات حد فاصل روستای آل و پن‌منه در حاشیه دره کارده قراردارد. نوشته مزبور بر روی صخره‌ای جدا شده از کوه کتیبه شده و رگه‌های سفیدی در زیر آن دیده می‌شود. این اثر در محل به خان تاشی مشهور است. خان تاشی (سنگ خان) که نام آن واژه‌ای است ترکی دارای ده سطر به طول یک متر به خط ثلث بسیار زیبا می‌باشد و مضمون آن اشاره به عزیمت شیبک‌خان ازبک در سال 916ه.ق به حدود توس دارد که پس از شنیدن خبر حمله سپاهیان شاه اسماعیل صفوی به حدود مرو عقب‌نشینی نموده و در همان سال نیز در نبرد با این حکمران کشته شده است.

و...

 

 

بوستان‌ها و تفرج‌‌گاه‌های شهری مشهد
پارک بزرگ ملت

این بوستان با وسعتی بالغ بر 72 هکتار در سال 1345 در ابتدای بلوار وکیل‌آباد احداث گردید و یکی از مهمترین و وسیع‌ترین تفرج‌گاه‌ها و مراکز گردشگری – تفریحی مشهد به شمار می‌آید. ورودی‌های پارک شامل ضلع شمالی (بلوار معلم)، ضلع جنوبی (بلوار وکیل‌آباد)، سمت غربی (بلوار امامت)، ورودی شرقی (بلوار آزادی) و ورودی جدیدالاحداث شمال غربی (چهارراه آزادشهر) بوده و مجموع تسهیلات آن مشتمل بر زمین‌های متعدد بازی فوتبال، والیبال، اسکیت، استخر شنا و زمین وسایل بازی کودکان است. یکی از قابلیت‌های مهم این بوستان وجود مجموعه شهربازی است که در آن سعی شده از وسایل جدید بازی برای پر کردن اوقات زائرین، مسافران و اهالی شهر مشهد استفاده شود.

از طرفی این مکان علاوه بر جنبه تفریحی به لحاظ وجود مجتمع فرهنگی ـ هنری امام رضا(ع) در محدوده آن، از نظر فرهنگی نیز حايز اهمیت است. بوستان ملت از جمله اماکنی است که با توجه به جایگاه شهری و تسهیلات و امکانات موجود همه روزه پذیرای تعداد کثیری از مجاوران و مسافران و مشتاقان فضای سبز و طبیعت زیبا می‌باشد.

 

مجموعه شهربازی پارک ملت

وسعتی معادل چهار هکتار از پارک بزرگ ملت به مجموعه شهربازی اختصاص یافته است. این پروژه با همکاری شهرداری مشهد و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و متخصصان ساخت ماشین‌آلات تفریحی به انجام رسیده است که در اسفند ماه 1380ش با انعقاد قرارداد میان شهرداری و سرمایه‌گذاران کار آن آغاز و در اسفند ماه 1383 به اتمام رسیده است. این مجموعه دارای انواع وسایل بازی، مناسب کودک تا بزرگسال است که می‌توان لحظات سرشار از هیجان و سرگرم کننده‌ای را در آن تجربه نمود. از جمله این وسایل و دستگاه‌های تفریحی می‌توان به ماشین برقی، GYROSWING، بزرگترین‌ترن هوايی ایران ویژه بزرگسالان به ارتفاع 5/16 متر و طول ریل 640 متر، هلی‌کوپتر کودک، ترن هوايی کودک، دستگاه‌های قطار، سورتمه و بشقاب پرنده و... اشاره نمود. افزون بر این دستگاه فان‌فار (چرخ و فلک) شهربازی پارک ملت، پس از لندن و ایتالیا، با ارتفاع 80 متر و وزن 260 تن و 56 کابین با ظرفیت 448 نفر، سومین فان‌فار جهان محسوب می‌شود. بالاترین نقطه این دستگاه مکانی است که می‌توان حرم مطهر رضوی، ‌بافت شهر مشهد و طبیعت زیبای پیرامون شهر و... را مشاهده نمود.

 

باغ ملی

این بوستان کوچک در یکی از خیابان‌های قدیمی شهر مشهد به نام «ارگ» و با اسم فعلی امام خمینی(ره)،جنب بازار جنت قرار دارد. گویا در گذشته «ارگ شهر» یا ارگ اولیه که متعلق به ملک محمود سیستانی بوده در این مکان واقع بوده و آب قنات رکن‌آباد از قنات‌های مشهور قدیمی شهر مشهد نیز از میان این باغ عبور می‌نمود.

این مکان در سال 1345ش توسط حاج‌حسین ملک به شهرداری مشهد واگذار گردید و در حال حاضر با فضاهای دلنشین قدیمی، آبنماها و اشجار مرتفع، استراحتگاهی کوچک برای عابرین در دل شهر مشهد محسوب می‌گردد. تندیس مشاهیر علم و ادب و عرفان نیز در این بوستان کوچک نصب شده است.

 

بوستان بسیج

این مکان تفریحی در شمال‌شرقی مشهد و در حاشیه صد متری کمربندی فجر، بین پل فجر و تقاطع گلشهر با وسعت 16 هکتار به صورت محصور واقع شده و در سال 1378ش تاسیس گردیده است. از امکانات عمومی و رفاهی این بوستان می‌توان به زمین بازی برای کودکان، کتابخانه مسجد، بوفه اغذیه سبک و فروشگاه اشاره نمود. آبنمای میان این بوستان و درختان اقاقیا، افرا، زیتون، کاج و سرو و درختچه‌های تزيینی به طراوت آن افزوده است.

 

مجموعه فرهنگی – تفریحی کوهسنگی

این محدوده به هیات مثلثی است که بخش عمده آن را ارتفاعات سنگی تشکیل می‌دهد. در این اراضی دو کوه کم ارتفاع سنگی قرار دارد که شکل و جنسیت خاص آن‌ها سبب نام‌گذاری این مکان شده است. از ارتفاعات کوهسنگی چشم‌انداز زیبايی از شهر مشهد و حرم مطهر رضوی دیده می‌شود. وجود باغ‌های متعدد در شهر مانند باغ ملک‌آباد، باغ آستان قدس به زیبایی این مناظر می‌افزاید. بهترین و زیباترین منظر از شهر و پیرامون آن از فراز ارتفاعات کوهسنگی در ساعات بعدازظهر و عصر رؤیت می‌شود. بنابر روایات معتبره اسلامی، کوهسنگی همان مکانی است که حضرت رضا(ع) در جریان هجرت تاریخی – سیاسی خود از مدینه به مرو در زمان ورود به عارفی (مثقب) به این کوه تکیه نمودند و فرمودند: خداوند به آن برکت دهد. همچنین در دوره تیموری و صفوی نیز از این کوه یاد شده است. مساحت پروژه مجموعه فرهنگی – تفریحی کوهسنگی در حدود یکصد هکتار است که به صورت هشت باغ، شامل بهشت، فرهنگی، سنگی، طبیعی، آرامگاه، ‌ورزشی و تفریحی طراحی شده است. به طوری که در هر یک از باغ‌ها حس تازه‌ای متبلور می‌شود. مزار شهدای گمنام نیز همچون نگینی بر تارک کوه می‌درخشد. امروزه بازار هنر خراسان نیز از جاذبه‌های گردشگری این مجموعه محسوب می‌شود. علاوه بر آن ساختمان سیزده طبقه موزه بزرگ خراسان از طرح‌های آینده در کوهسنگی قرار دارد. فروشگاه‌های پیرامون این مجموعه عرضه‌کننده انواع ملزومات و سوغات از جمله ظروف ساخته شده از سنگ سیاه هرکاره می‌باشد.

 

بازارها، مراکزخرید و نمایشگاه هاي مشهد
بازار در برنامه روزانه زائرین حرم مطهر رضوی و گردشگران داخلی و خارجی مشهد مقدس از اماکنی است که مورد توجه بوده و به دلیل وجود فرهنگ خاص در زمینه کسب تجارت و ارتباطات اجتماعی همواره از اهمیت قابل توجهی برخوردار می‌باشد. امروزه این شهر با وجود مراکز خرید متنوع قدیمی و نوپا دارای بازارهایی محلی است که به زائرین، مسافران و مجاوران خدمت‌رسانی می‌کنند.

 

بازار رضا

این راسته بازار در ضلع شرقی میدان بیت‌المقدس شهر مشهد واقع شده و از مهم‌ترین مراکز خرید زائرین و گردشگران به شمار می‌آید. همزمان با تخریب اطراف حرم مطهر و بخشی از بازار بزرگ مشهد که در سال 1354ش انجام گرفت، این بازار برای جایگزین نمودن کسبه با طرح و نقشه‌ای ملهم از اجزا و عناصر معماری اسلامی بنیان گردید. ابتدای این بازار از فلکه بیت‌المقدس آغاز گردیده و به میدان 17 شهریور منتهی می‌شود. بازار در دو طبقه همکف و فوقانی با طول 960 متر و عرض 33 متر با تعداد 1711 واحد تجاری ایجاد گردیده و شامل تاسیسات، انتظامات، آبخوری، اطلاعات، ‌نمازخانه و سرویس‌های بهداشتی می‌باشد. همچنین شش سیستم پله برقی در فضای داخلی آن برای سهولت دسترسی به طبقه فوقانی تعبیه شده است.

هر بازار با وجود 7 هشتی در دو طبقه همکف شامل 100 باب مغازه و طبقه اول دارای 120 مغازه است.

این مرکز خرید دارای انواع سوغاتی‌های مشهد و مایحتاج زائرین از قبیل انگشتر فیروزه، انواع عقیق، عطریات، زعفران، نبات، مهر و سجاده، تسبیح، پوشاک و شیرینی‌جات می‌باشد که به دلیل نزدیکی به مجموعه حرم مطهررضوی مورد اقبال و توجه گردشگران قرار دارد.

 

نمایشگاه بین‌المللی مشهد

شرکت نمایشگاه‌های بین‌‌المللی مشهد (MIEC) در سال 1377ش به بهره‌‌برداری رسید. این مکان یکی از برگزارکنندگان مطرح نمایشگاه‌های تخصصی و بین‌‌المللی در ایران است که از طریق چندین بزرگراه به مرکز شهر متصل شده و در انتهای بلوار وکیل‌آباد در محوطه‌ای وسیع قرار دارد.

از عمده هدف‌های این نمایشگاه توسعه صنعت نمایشگاهی در ایران از طریق برگزاری برنامه‌‌های تخصصی بین‌المللی و خارجی است. فضای این مرکز 600000 مترمربع می‌باشد که در حال حاضر تنها 250000 مترمربع آن در حال بهره‌‌‌برداری است.

نمایشگاه بین‌المللی مشهد دارای 12000 مترمربع فضای سالنی، به نام‌های بهار، ابوسعید، مولوی، B1 – B2 – فردوسی و خیام، 17000 مترمربع غرفه‌های باز، سالن کنفرانس با ظرفیت حداکثر 500 نفر و فضای سبز به وسعت 80000 مترمربع بوده که امکانات و تسهیلاتی از جمله ایستگاه تاکسی، مسجد، رستوران، پارکینگ، مرکز خدمات پزشکی، محل رزرو هتل و بلیط هواپیما، برای بازدیدکنندگان از این مجموعه در نظر گرفته شده است.

 

مجتمع تجاری الماس شرق

مجتمع تجاری الماس شرق با 6 طبقه و زیربنای 67267 مترمربع و 1090 واحد، در یک موقعیت مکانی ویژه یا دسترسی‌‌های بسیار مناسب شهری در حاشیه بزرگراه صد متری کمربندی شهر مشهد قرار گرفته و هدف از ایجاد آن بهبود و گسترش فرهنگ گردشگری بوده است. این مکان به لحاظ فنی و معماری نمونه‌ای کاملاً بی‌نظیر در ایران است.

از خصوصیات و ویژگی‌های این مجتمع باید به تلفیق ساختار معماری سنتی و مدرن و هندسه منحصر به فرد، دارای بزرگترین گنبد به قطر 50 متر شبیه به الماس تراشیده و بسیار زیبا، اختصاص بزرگترین وید مرکزی طبقاتی در نوع ساختمان‌های تجاری، امکان دسترسی به تمامی طبقات به وسیله آسانسور، وجود آبنمای منحصر به ‌‌فرد با تکنولوژی نوین و امکانات و خدمات رفاهی غرفه‌داران و مشتریان اشاره کرد. از جمله تسهیلات الماس شرق پارکینگ طبقاتی، رستوران، بازار چند منظوره، شهربازی سرزمین عجایب، مرکز فوریت‌های پزشکی، مراکز بانکی و اطلاع‌رسانی است. در هر طبقه از این مجتمع فروشندگان لوازم صوتی تصویر، لوازم خانگي، چینی و بلور، تلفن همراه و رایانه، به ارايه خدمات می‌پردازند.

 

مرکز تجاری خیام

مرکز بین‌المللی مبادلات تجاری و خدمات گردشگری خیام در زمینی به مساحت 200 هکتار در حاشیه شمالی شهر مشهد در محدوده صد متری کمربندی بلوارهای خیام و ابوطالب شمالی واقع است. قرارداد احداث این مرکز در سال 1375ش به تصویب شورای عالی و شهرسازی مشهد رسیده و از جمله پروژه‌های شرکت بین‌‌المللی سپاد می‌باشد، طرح این مرکز از عظمت و یکپارچگی خاصی در تعیین و جانمایی کاربری‌ها، ضوابط و مقررات ساخت و اجرا برخوردار است و به فراخور نیاز و ضرورت انجام شده است. برنامه‌ریزی بر روی این مرکر تجاری به گونه‌ای است که می‌توان به عنوان بورس تخصصی کالاها و خدمات نقش مثبت و ارزنده‌ای را در امور بازرگانی و اعم از داخلی و خارجی داشته باشد. از جمله امکانات این مکان باید به بازارهای خرید و فروش کالا، مرکز پذیرايی و رستوران، کافی‌شاپ و کافی‌نت، دفاتر شرکت‌های بازرگانی، بیمه و حمل و نقل بین‌المللی، بانک، نمازخانه، خطوط اتوبوسرانی شهری، ایستگاه تاکسی، آژانس باربری و... اشاره کرد. بازار خیام شامل 196 باب واحد تجاری با معماری ویژه و محوطه فضای سبز مفرح و امکانات رفاهی برای عرضه کالاهای مورد نیاز گردشگران می‌باشد.

 

بازار مرکزی

مجموعه تجاری بازار مرکزی در چهارراه شهدا واقع گردیده و محدوده آن فضای وسیعی را به خود اختصاص داده است. ساختمان‌های بازار مشتمل بر چهار طبقه است که در طبقه دوم آن مراکز تجاری عمده و دفاتر بازرگانی استقرار یافته‌اند. در طبقه منهای دو آن نیز تاسیسات بازار و پارکینگ واقع شده است. این بازار شامل بخش یک و بخش دو بوده که در سال 1374ش کار احداث آن آغاز و در سال 1377 ساختمان آن به اتمام رسیده است. در غرفه‌ها و مغازه‌های موجود در این مکان انواع پوشاک، سوغات، زینت آلات اجزا و عناصر و نمادهای مذهبی و لوازم و احتیاجات گردشگران عرضه می‌شود.

 

مجتمع تجاری زیست خاور

این مجتمع در ابتدای خیابان کوهسنگی واقع گردیده و امروزه از مراکز مهم خرید در شهر مشهد محسوب می‌شود. زیست خاور در زمینی به مساحت ده هزار مترمربع بنا گردیده که در 17 طبقه و با ارتفاع 68 متر دارای 75 هزار مترمربع زیر بنا می‌باشد. این ساختمان یکی از عظیم‌ترین بناهای تجاری و مسکونی ایران است. مجتمع مزبور دارای 700 واحد تجاری در چهار طبقه و پارکینگ با طرفیت 250 خودرو در چهار طبقه و 198 واحد مسکونی به انضمام تاسیساتی از قبیل شش دستگاه آسانسور مسافری و باربری، برق اضطراری و مدرن‌ترین تجهیزات سرمایشی و گرمایشی و بسیاری دیگر از امکانات در خاورمیانه کم‌نظیر است.

 

بازار حکیم

یکی دیگر از مراکز خرید مشهد، بازار حکیم است که با توجه به تنوع و گوناگونی اجناس عرضه شده در آن همواره مورد توجه گردشگران قرار می‌گیرد. این بازار در سال 1365 تاسیس گردید، و مشتمل بر 4 طبقه و 120 واحد تجاری است که در آن پوشاک، اسباب‌بازی، لوازم آرایشی و بهداشتی، بدلیجات، نقره‌جات، کریستال، لوازم روزمره زندگی، کیف و کفش و... به فروش می‌رسد. این مکان به بازار روس‌ها معروف است، زیرا اجناس مختلف تولید شده در کشورهای آسیای میانه نیز در فروشگاه‌های آن عرضه می‌شود. بازار حکیم در خیابان امام خمینی(ره) شمالی مقابل آموزش و پرورش واقع شده است.

 

مجتمع تجاری پروما

این مرکز تجاری در حاشیه میدان جانباز واقع گردیده و با مساحت 5000 مترمربع فضای فروشگاهی حدود 20000 مترمربع فضای تجاری دارد که مجموع آن در پنج طبقه ساخته شده است. از امکانات این مکان وجود 300 واحد تجاری، پارکینگ و 4000 مترمربع فضای سبز و امکانات تفریحی با بیش از 7000 میهمان در روز است.

این مجموعه عرضه‌کننده اقلام سوپر مارکت، میوه و سبزیجات، شیرینی، شکلات، اسباب‌بازی، لوازم آرایشی، زیورآلات، لوازم التحریر، لوازم خانگی، پوشاک، فست فود و... است.

 

بازار گوهرشاد

این مجتمع در حاشیه بلوار شهید صادقی، بین میدان راهنمايی و چهارراه ششصد دستگاه شهر مشهد واقع شده است. مساحت این مکان حدود 2100 مترمربع و زیربنای آن در طبقه هم کف 1445 مترمربع و طبقه پايین 720 مترمربع می‌باشد. زمین این بازار جزء موقوفات گوهرشاد بوده و در سال 1368ش توسط اداره‌کل اوقاف خراسان رضوی بنیان و سه سال بعد افتتاح گردید. بازار گوهرشاد با وجود سالن‌های عریض دارای 84 مغازه در طبقات است که در آن‌ها لوازم برقی و خانگی، بلور و کریستال، پارچه، عطر و ادکلن، کفش، سیسمونی نوزاد، لوازم‌التحریر و گرافیک، اسباب بازی، سوغات و... عرضه می‌شود. از جمله تسهیلات این مجتمع باید به نمازخانه‌، عابر بانک، آبخوری و سرویس بهداشتی اشاره نمود.

 

بازار هنر خراسان

این مکان با هدف احیای هنرهای بومی و سنتی خراسان در فضایی مناسب در بخشی از مجموعه فرهنگی‌ـ تفریحی کوهسنگی از سوی شهرداری با مساحت 2560 مترمربع با 54 مغازه در طبقه همکف و چهار سالن در طبقه فوقانی برای سیزده گروه هنری در بیست و پنجم بهمن ماه سال 1384ش احداث گردید. بازار هنر عرصه‌ای است برای ارايه خلاقیت‌های هنری هنرمندان سنتی و بومی شهر مشهد و دلیل برپايی آن حفظ آثار و میراث این مرز و بوم است.

 

راسته بازار جنت

این راسته بازار در گذشته جزيی از محله‌ای بزرگ به شمار می‌آمد که در قسمت مرتفع و بلند شهر شامل ارگ شهر و محله حکومتی و اعیانی چهار باغ قرار داشت. وضعیت اقتصادی شهر مشهد موجب گردیده تا خانه‌های این راسته به مراکز تجاری تغییر نماید. امروزه این مکان یکی از مراکز مهم تهیه پوشاک در این شهر می‌باشد.

 

راسته بازار فرش فروشها

این بازار قدیمی پیش از این جزيی از بازار بزرگ مشهد به شمار می‌آمد که در آن انواع و اقسام مایحتاج زائرین عرضه می‌‌‌شد اما به تدریج فروشندگان قالی و قالی‌باف‌ها در این راسته بازار مستقر گردیده و امروزه بیشتر حجره‌های این مکان به فروشنگان و پرداخت‌کنندگان انواع قالی اختصاص یافته است. بازار فرش در میدان بیت‌المقدس در اندرزگو 13 واقع است.


تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به شرکت حامی گشت گهر می باشد